SLAPP w sprawach o przemoc domową i w sprawach porozwodowych
SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation) oznacza strategiczne pozwy przeciwko partycypacji publicznej. Ich celem nie jest wygranie procesu, ale uciszenie, zastraszenie lub zdyskredytowanie osoby, która wypowiada się publicznie lub broni swoich praw. Choć klasycznie dotyczyły dziennikarzy i aktywistów, SLAPP-y coraz częściej pojawiają się w sprawach rodzinnych – szczególnie w kontekście przemocy domowej i sporów porozwodowych.
Jak SLAPP-y objawiają się w sprawach rodzinnych?
W sprawach rodzinnych mechanizmy SLAPP-u są bardziej subtelne i przyjmują różne formy nadużywania postępowania sądowego:
- Fałszywe oskarżenia o zniesławienie – np. gdy ofiara przemocy zostaje pozwana za to, że mówi publicznie o doznanej krzywdzie.
- Nadużywanie postępowań o kontakty z dzieckiem – ciągłe składanie wniosków w celu nękania drugiego rodzica.
- Oskarżenia o alienację rodzicielską – jako forma odwetu za ochronę dziecka przed przemocą.
- Pozwy o naruszenie dóbr osobistych – skierowane przeciwko ofiarom mówiącym o swojej sytuacji publicznie.
Przykłady z życia:
- Pani Anna po zgłoszeniu przemocy psychicznej przez byłego męża została pozwana o zniesławienie. Pozew został złożony dzień po tym, jak udzieliła wywiadu w lokalnej prasie.
- Pan Michał, który opiekował się dziećmi po rozwodzie, otrzymał kilkanaście wniosków o zmianę kontaktów w ciągu roku – wszystkie oddalone jako bezzasadne. Mimo to musiał regularnie stawiać się w sądzie, co utrudniało mu pracę i opiekę nad dziećmi.
Jak się bronić przed SLAPP-em?
Choć Polska nie ma jeszcze ustawy anty-SLAPP, istnieją narzędzia ochronne:
- Zarzut nadużycia prawa procesowego (art. 5 Kodeksu cywilnego).
- Oddalenie pozwu jako oczywiście bezzasadnego (art. 191 KPC).
- Wniosek o obciążenie kosztami za nadużycie prawa (art. 103 §2 KPC).
- Wnioski o zabezpieczenie lub zakaz kontaktu w przypadku przemocy.
- Pomoc organizacji pozarządowych, np. Centrum Praw Kobiet czy Fundacji Przeciw Kulturze Gwałtu.
SLAPP jako forma przemocy instytucjonalnej
W wielu przypadkach SLAPP stanowi kontynuację przemocy – tym razem przez system prawny. W literaturze zjawisko to określane jest jako legal abuse lub paper abuse. Jest to szczególnie dotkliwe, gdy dotyczy rodziców opiekujących się dziećmi lub ofiar przemocy, które próbują rozpocząć nowe życie.
Podsumowanie
SLAPP-y w sprawach rodzinnych to realne zagrożenie, które może prowadzić do wtórnej wiktymizacji ofiar. Wymaga to większej świadomości społecznej i sądowej oraz dostosowania praktyki orzeczniczej, by chronić osoby najbardziej narażone na nadużycia.
W razie podejrzenia SLAPP-u warto skonsultować się z prawnikiem lub organizacją pomocową oraz dokumentować każde postępowanie.
