Borderline – życie na emocjonalnej kolejce górskiej. Czym tak naprawdę jest to zaburzenie? – Kryteria Diagnostyczne i Podłoże Biologiczne

Wyobraź sobie, że Twoja skóra jest poparzona – każdy, nawet najdelikatniejszy dotyk sprawia Ci ból. Tak właśnie wygląda życie z zaburzeniem Borderline. Metafora poparzenia dotyczy doświadczanych emocji. Najmniejsza zmiana nastroju partnera, drobna uwaga czy dłuższa chwila ciszy potrafią wywołać wewnętrzną burzę, którą bardzo trudno okiełznać bez adekwatnej wiedzy. Czy jest BPD i co na ten temat powie nam współczesna medycyna. 
Nazwa Borderline pochodzi od dosłownego tłumaczenia z języka angielskiego: A Personality on the Fence - Osobowość z Pogranicza. Autorem tego terminu jest Robert Knight, który opisywał w ten sposób osoby, których zaburzenia psychiczne mieściły się pomiędzy zaburzeniami psychotycznymi (schizofrenicznymi) a zaburzeniami neurotycznymi (nerwicami).
Kryteria Diagnostyczne według najnowszych klasyfikacji diagnostycznych (według DSM-V oraz ICD -10 oraz ICD-11) a) DSM-V – Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne – z tych kryteriów diagnostycznych chętnie korzystają psychiatrzy i psychologowie, dlatego wzmianka o nim powinna się znaleźć również u nas. Aby postawić diagnozę osobowości typu borderline musimy spełnić co najmniej pięć z dziewięciu poniższych kryteriów: 

1. Desperacki wysiłek wkładany w unikanie wyobrażonego odrzucenia przez innych.
2. Niestabilne i burzliwie przebiegające związki międzyludzkie, charakteryzujące się wahaniami między skrajnymi stanami – idealizowaniem lub pozbawianiem wartości.
3. Zakłócenie poczucia własnej tożsamości: wyraźny i trwale niestabilny obraz samego siebie lub własnego „ja”.
4. Impulsywność, okazywana w co najmniej dwóch obszarach, stwarzająca potencjalne zagrożenie (np. wydatki, seks, nadużywanie substancji, lekkomyślna jazda, objadanie się).
5. Nawracające zachowania, gesty lub groźby samobójcze albo samookaleczenia.
6. Niestabilność reakcji emocjonalnych spowodowana zmiennością nastroju w zależności od warunków (np. nasilone epizody dysforii, drażliwość lub lęk utrzymujące się do kilku godzin, rzadko dłużej niż kilka dni).
7. Przewlekłe poczucie pustki.
8. Niedostosowane zachowania, poczucie gniewu i trudności w panowaniu nad nim (np. częste wybuchy złości, utrzymujące się poczucie gniewu, powtarzający się udział w bójkach).
9. Związane z czynnikami stresowymi, przemijające wyobrażenia paranoidalne lub bardzo nasilone objawy dysocjacyjne.
   

a)Perspektywa Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób autorstwa Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) – ICD – traktowana jako standard pracy lekarzy (Polska wersja klasyfikacji ICD-11 powoli wchodzi w życie. Do końca 2026 roku ma zostać w pełni przetłumaczona) Obecnie w systemach szpitalnych personel medyczny korzysta jeszcze z wersji ICD-10. 

b) Kryteria diagnostyczne wg ICD-10:Typ z pogranicza osobowości chwiejnej emocjonalnie, czyli borderline, musi spełniać trzy z pośród następujących cech:• niejasności dotycząc obrazu własnej osoby• brak precyzyjnych celów i preferencji (również seksualnych)• angażowanie się w intensywne, niestabilne związki prowadzące do kryzysów emocjonalnych• próby uniknięcia potencjalnego porzucenia• groźby lub działania samobójcze i samouszkadzające• stałe uczucie pustki wewnętrznej.

c) W ramach klasyfikacji ICD-11 nie używa się pojęcia „Zaburzenia osobowości Borderline”. Zamiast tego mamy ogólną grupę zaburzeń osobowości, które mogą mieć różne dominujące cechy – na przykład skłonność do izolowania się od innych.Jedną z takich cech jest „wzorzec borderline”. Aby ją zdiagnozować, osoba musi spełnić pięć z poniższych warunków:• ma tendencję do wchodzenia w niestabilne i intensywne relacje;• podejmuje gorączkowe próby uniknięcia rzeczywistego lub wyobrażonego porzucenia przez innych;• posiada niestabilny obraz samego siebie;• przejawia skłonności do impulsywnych działań w stanie silnych emocji;• ma za sobą próby samookaleczenia lub samobójstwa;• przejawia skrajne wahania emocji, trwające zwykle od kilku godzin do kilku dni;• ma przewlekłe poczucie pustki;• ma problemy z kontrolą złości, objawiające się intensywnymi wybuchami;• przejawiać objawy dysocjacyjne lub psychotyczne (np. halucynacje) w sytuacjach silnego pobudzenia emocjonalnego.
ICD-11 kładzie też nacisk na to, że zaburzenia osobowości mogą mieć różne nasilenie (łagodne, umiarkowane lub ciężkie) i nie stanowią „sztywnej” diagnozy.
WAŻNE: Nie należy przeprowadzać diagnozy zaburzenia samodzielnie. Oficjalną diagnozę może postawić tylko psychiatra lub psycholog kliniczny. Jeśli Twoje przypuszczenia pokrywają się z kryteriami KONIECZNIE skonsultuj to z lekarzem! Skierowanie do psychiatry lub psychologa klinicznego otrzymasz od lekarza pierwszego kontaktu. 
Kilka słów o podłożu biologicznym Borderline: Jednym z największych mitów narosłych wokół osobowości chwiejnej emocjonalnie jest przekonanie, że zachowania osób z BPD wynikają z ich egoizmu, złośliwości czy „trudnego charakteru”. Współczesna neuronauka całkowicie przeczy tej krzywdzącej opinii. Badania nad neurobiologią mózgu dowodzą, że borderline ma bardzo realne podłoże biologiczne.Dzięki nowoczesnym technologiom neuroobrazowania (takim jak fMRI) naukowcy odkryli, że mózg osoby z borderline funkcjonuje inaczej w obszarach odpowiedzialnych za przetwarzanie i kontrolowanie emocji.

Kluczowe są tutaj dwa elementy:

1. Nadreaktywne ciało migdałowate: Ta mała struktura w mózgu działa niczym wewnętrzny system alarmowy. U osób z BPD reaguje ono znacznie szybciej, silniej i gwałtowniej na bodźce, które dla innych mogą wydawać się neutralne. To dlatego krytyczna uwaga czy chwila milczenia bliskiej osoby mogą zostać zinterpretowane przez mózg jako śmiertelne zagrożenie (np. lęk przed natychmiastowym porzuceniem).
2. Osłabiona kora przedczołowa: W optymalnych warunkach kora przedczołowa pełni rolę racjonalnego „hamulca” – analizuje sytuację i wycisza emocjonalny alarm generowany przez ciało migdałowate. W przypadku borderline ten hamulec działa z dużym opóźnieniem lub jest zbyt słaby, by zatrzymać zalewającą falę emocji.W psycholgii możemy się spotkać z metaforą, że osoba z borderline porusza się po świecie „bez emocjonalnej skóry” – odczuwa każdy bodziec z potężną, niemal fizyczną intensywnością, a powrót do stanu równowagi (tzw. linii bazowej) zajmuje jej znacznie więcej czasu niż osobie zdrowej. To nie jest kwestia złej woli; to specyfika układu nerwowego, który potrzebuje odpowiedniego wsparcia i treningu, a nie potępienia.
   Jak sobie pomóc, gdy emocje biorą nad Tobą górę? Kiedy doświadczasz tak zwanej dysregulacji emocjonalnej, racjonalne myślenie zostaje całkowicie zablokowane przez biologię. W tamtej sekundzie nie ma sensu analizować, „dlaczego tak się czuję” – najważniejsze to bezpiecznie przetrwać ten stan i obniżyć koszmarne napięcie w ciele.
   Oto kilka sprawdzonych, ratunkowych technik, z których możesz skorzystać tu i teraz:

Zasada TIPP (z terapii DBT): Skup się na fizjologii, aby wysłać do mózgu sygnał: jesteśmy bezpieczni.Emocja to nie fakt: Kiedy czujesz paraliżujący lęk przed porzuceniem, powiedz sobie w myślach: „To, co czuję w tej minucie, jest potężne, ale to tylko emocja, a nie fakt. Mój lęk nie oznacza, że mój partner naprawdę mnie zostawia”. Daj sobie czas na przeczekanie tego sztormu bez podejmowania impulsywnych działań (takich jak pisanie dziesiątek SMS-ów czy zrywanie relacji w afekcie).Pamiętaj, że nauka zarządzania tak silnymi emocjami to proces, który wymaga czasu i profesjonalnego wsparcia. Borderline to nie wyrok – odpowiednio dobrana psychoterapia (szczególnie nurt DBT) pozwala odzyskać kontrolę nad rollercoasterem nastrojów i zbudować stabilne, piękne życie.
Gdzie szukać wsparcia?Jeśli czujesz, że napięcie psychiczne staje się nie do zniesienia i potrzebujesz natychmiastowej rozmowy, pamiętaj, że nie jesteś sam/a. Możesz skorzystać z bezpłatnych, całodobowych telefonów zaufania:• 116 123 – Telefon Zaufania dla Dorosłych• 116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i MłodzieżyMożesz także napisać do nas i skonsultować się bezpośrednio przez naszą stronę:

Efekt Motyla – Kontakt lub zadzwonić pod nasz numer wsparcia: 789 580 331. Jesteśmy tu, by pomóc Ci bezpiecznie przejść przez każdy kryzys.

Źródła:Centrum Psychoterapii i Rozwoju Osobistego „Centrum”. (b.d.). Osobowość borderline – czym jest, objawy, przyczyny i leczenie. Pobrano z https://osrodek-centrum.pl/zakres-pomocy/osobowosc-borderline-czym-jest-objawy-przyczyny-i-leczenie/Krajewska, A. (b.d.). Osobowość borderline – jak diagnozujemy i dlaczego kryteria to nie wszystko? Polskie Towarzystwo Terapii Dialektyczno-Behawioralnej. Pobrano z https://www.terapiadbt.pl/osobowosc-borderline-jak-diagnozujemy-i-dlaczego-kryteria-to-nie-wszystko/Medycyna Praktyczna. (b.d.). Osobowość borderline – informacje ogólne. Pobrano z https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/zaburzenia_osobowosci/74280,osobowosc-borderline-informacje-ogolneWłodarczyk, J. (b.d.). Pobudzenie emocjonalne – ćwiczenia TIPP (Zióm) z terapii dialektyczno-behawioralnej. Emocje Pro. Pobrano z https://www.emocjepro.pl/pobudzenie-emocjonalne-cwiczenia-tipp-ziom-z-terapii-dialektyczno-behawioralnej/

• T (Temperature – Temperatura): Zmień temperaturę ciała. Przemyj twarz lodowatą wodą, przyłóż kostkę lodu do nadgarstków lub karku. Zimno gwałtownie aktywuje układ przywspółczulny, który naturalnie zwalnia akcję serca i obniża poziom stresu.
• I (Intense exercise – Intensywny wysiłek): Jeśli czujesz rozsadzający Cię gniew lub lęk, zrób 20 pajacyków, szybkich przysiadów albo przejdź do bardzo energicznego marszu. Pozwól ciału spalić nadmiar adrenaliny.
• P (Paced breathing – Spokojne oddychanie): Wydłużaj wydech. Wciągaj powietrze nosem przez 4 sekundy, a wypuszczaj ustami przez 6-7 sekund. Dłuższy wydech to biologiczny hamulec dla lęku.